Αναζητώντας κίνητρο.

Κάποτε, θέλοντας να κινητοποιήσω μία μαθήτρια στο τμήμα αρχαρίων να διαβάσει περισσότερο γιατί ήξερα ότι έχει κάθε δυνατότητα να ανεβάσει την απόδοση της και να αυξηθεί η αυτοπεποίθηση της, είπα σε όλη την τάξη ότι όποιος έπαιρνε βαθμολογία από ένα βαθμό και πάνω στο τεστ, θα έπαιρνε τρία μεγάλα αυτοκόλλητα. Πριν καλά καλά τελειώσω τη φράση μου, την ακούω να λέει: ‘Εμένα, κυρία, η μαμά μου μου αγοράζει όσα αυτοκόλλητα θέλω!.’

Ήταν ένα από τα μεγαλύτερα μαθήματα  συνειδητοποίησης που έχω πάρει στην εκπαιδευτική μου καριέρα και μια αδιαμφισβήτητη απόδειξη ότι τα εξωτερικά κίνητρα δεν λειτουργούν. Από τότε και για αρκετό διάστημα αναζητούσα απαντήσεις στο ερώτημα πώς μπορεί κανείς να κινητοποιήσει έναν άλλον άνθρωπο μα και τον εαυτό του, παρατηρούσα, μελετούσα βιβλιογραφία, πειραματιζόμουν και αναζητούσα πηγές γνώσης και απαντήσεις σχετικά με το τι  κινητοποιεί τον άνθρωπο να κάνει ένα βήμα παραπάνω, να ξεπεράσει την περιοχή ασφαλείας του και τους περιορισμούς του.

Η απάντηση ήρθε σαφής και ξεκάθαρη: Μόνο το εσωτερικό κίνητρο μπορεί να φέρει αποτελέσματα και σκοπό στο άτομο. Κανένα εξωτερικό κίνητρο δε λειτουργεί για μεγάλο διάστημα, ενώ κάθε φορά θα χρειάζεται καινούργιο κίνητρο, καινούργιο ‘δόλωμα’, καινούργια ‘δωροδοκία’ για να φέρει κάποιος άλλος το αποτέλεσμα που επιθυμούμε. Πολύ γνωστή τακτική σε γονείς, εκπαιδευτικούς και κατ’ επέκταση σε οργανισμούς και εταιρίες.

Τάζουμε στα παιδιά ότι ‘Αν είσαι καλό παιδί, αν κάνεις αυτό που θέλω τότε θα πάμε…, θα σου δώσω…,  θα σου αγοράσω…’.

Τάζουμε στους έφηβους ότι ‘αν μπεις στο πανεπιστήμιο θα σου πάρω αυτοκίνητο, θα έχεις όση ελευθερία θέλεις, θα…’

Τάζουμε στους εργαζόμενους μας ότι ‘αν πετύχεις στον τομέα σου το στόχο της εταιρίας τότε θα πάρεις αύξηση ή bonus ή διακοπές ή …’

Κι έτσι, φτιάξαμε οικογένειες, σχολικές αίθουσες και εργασιακά περιβάλλοντα που οι άνθρωποι συμμορφώνονται, εργάζονται και συνυπάρχουν με το βλέμμα στραμμένο στο τι θα κερδίσουν και χάσαμε την έννοια της χαράς της συνεισφοράς, της ομαδικής προόδου, της συνεργασίας. Μπήκαμε ο καθένας στο δικό του κουτάκι και προχωρεί σπρώχνοντας τους άλλους για να βγει μπροστά και να πάρει τον έπαινο, το δώρο, την προαγωγή. Εργαζόμαστε σε ομάδες όχι επειδή πραγματικά επιθυμούμε να  δημιουργήσουμε ένα εξαιρετικό αποτέλεσμα και να χαρούμε με όλη αυτή τη διαδικασία και τη δημιουργία μας και ακόμα, όχι για να μοιραστούμε γνώση και εμπειρία με τους άλλους αλλά με την κρυφή ελπίδα να ξεχωρίσουμε και να μας προσέξουν και αναγνωρίσουν.

Ο Alfie Kohn στο σχετικό βιβλίο του καλεί τους γονείς να σταματήσουν να φέρονται στα παιδιά τους σαν να είναι ‘κατοικίδια’ επιβραβεύοντας τα όταν φέρονται με τον τρόπο που εκείνοι επιθυμούν και για κάθε τι που πετυχαίνουν και αναφέρει ότι οι τέσσερεις λόγοι που αποτυγχάνει η επιβράβευση είναι ότι λειτουργεί ως τιμωρία για το άτομο, ότι διαβρώνει κάθε είδους ανθρώπινη  σχέση, ότι δεν ασχολείται με τις αιτίες και κυρίως ότι αποθαρρύνει τον κάθε άνθρωπο από το να παίρνει ρίσκα.

Για να δημιουργήσουμε αυθεντικό κίνητρο στους ανθρώπους,  χρειάζεται να δημιουργήσουμε τις κατάλληλες συνθήκες όπου όλα τα άτομα σε μια εταιρία, σχολική τάξη  ή οικογένεια θα εργάζονται  ώστε να προσφέρουν το καλύτερο δυναμικό τους.

Συνεργασία, περιεχόμενο και επιλογή είναι οι τρεις βασικοί παράγοντες. Μέσα από  συνεργασία κάθε απαιτητικό εγχείρημα γίνεται ευκολότερα διαχειρίσιμο, τα μέλη της ομάδας αισθάνονται συναισθηματική στήριξη και καταθέτει  το καθένα τα δικά του ταλέντα και υποστήριξη αφού πρώτα γίνει η απαραίτητη εκπαίδευση ώστε να προετοιμαστεί και να δημιουργηθεί δέσιμο στην ομάδα. Αν δε γίνει αυτό πρώτα, τότε εύκολα θα καταφύγουμε στη δωροδοκία και ανταγωνιστική συμπεριφορά για να έχουμε το ποθητό αποτέλεσμα.

Και την καλύτερη ομάδα να έχει κάποιος, δε θα δημιουργηθεί κίνητρο αν το αντικείμενο δεν έχει ενδιαφέρον για τα μέλη.  Όπως αναφέρει ο κορυφαίος ψυχολόγος Federic Herzberg ειδικός στο business management, ‘Αν θες οι άνθρωποι να κάνουν καλά τη δουλειά τους δώσε τους μία καλή δουλειά να κάνουν’,  επισημαίνοντας ότι για να φέρει κάποιος το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα χρειάζεται η εργασία του να έχει νόημα, το προϊόν που θα παραχθεί ή η υπηρεσία που θα προσφέρει να αξίζει τον κόπο και να είναι σημαντική, και ακόμα καλύτερα να νοιώσει ότι έτσι θα συνεισφέρει στην κοινωνία γενικότερα. Ακόμα πιο συγκεκριμένα, το ερώτημα που θα πρέπει να εστιαστούμε δεν είναι αν περνάμε καλά στην εργασία μας αλλά ‘Ποια είναι η αλλαγή που φέρνουμε;’  (Mihaliy Csikszemtmihalyi). Και επίσης πολύ σημαντικό, να αρέσει στα μέλη της ομάδας αυτό που κάνουν.

Πιο δύσκολο ακόμα, αλλά και πιο ενδιαφέρον και σημαντικό, είναι να αναδιαρθρωθεί μία δουλειά ώστε να γίνει πιο ενδιαφέρουσα για τον εργαζόμενο. Πώς; Εξασφαλίζοντας ότι ίδιος έχει επίγνωση των αποτελεσμάτων της εργασίας του, ότι νοιώθει υπεύθυνος γι αυτά τα αποτελέσματα και βλέπει την εργασία του ως αξιόλογη, τουλάχιστον με την έννοια ότι του προσφέρει την ευκαιρία να χρησιμοποιήσει τις ικανότητες που έχει για να την υλοποιήσει. ( Hackman and Oldham).

Τρίτος σημαντικός παράγοντας είναι η επιλογή. Οι άνθρωποι έχουν μεγαλύτερο κίνητρο όταν νοιώθουν ότι συμμετέχουν στις αποφάσεις που παίρνονται σχετικά με τους στόχους που θέλει να επιτύχει η επιχείρηση – σχολείο – οικογένεια. Ακόμα κι αν αυτοί οι στόχοι καθορίζονται από άλλους, αυτό που θέλουν όλοι να ακούσουν από τον ανώτερο τους είναι: ‘ ‘ ‘Εδώ θέλουμε να φτάσουμε, εσύ θα αποφασίσεις το πώς θα φτάσεις εκεί.’ Αυτό βέβαια σημαίνει ότι είναι δίπλα τους σε ό,τι χρειαστούν και κυρίως, ότι οι ενδιαφερόμενοι έχουν όλη την πληροφορία που χρειάζεται για να πάρουν μια τέτοια απόφαση.

Ξέρω πως ίσως σας φαίνεται περίεργο το ότι ξεκίνησα με παράδειγμα από την εκπαίδευση, πήγα στην οικογένεια και έφτασα στον εργασιακό χώρο. Κι όμως, είναι ίδιες οι δομές, ίδιος ο τρόπος σκέψης που απαιτείται για να δημιουργηθεί το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα. Και όλοι πια ξέρουμε ότι ο πρώτος πυρήνας κοινωνίας που βιώνει ένα άτομο είναι πρώτα η οικογένεια, αργότερα το σχολείο και κατόπιν ο εργασιακός χώρος.

Ξέρω επίσης ότι για να επιτευχθούν όλα αυτά που αναφέρω χρειάζεται πλήρης αναδιάρθρωση του τρόπου που σκεφτόμαστε και λειτουργούμε. Η γνώση όμως υπάρχει. Τα επιτυχημένα μοντέλα έχουν ήδη υπάρξει, έχουν μελετηθεί από κορυφαίους επιστήμονες στον κάθε τομέα και έχουν αναλυθεί ώστε να γνωρίζουμε το πώς και το γιατί . Ζούμε σε μία εκπληκτική εποχή που η πληροφορία είναι όλη δίπλα μας και η γνώση περιμένει να την αναζητήσουμε.

Ξέρω ακόμα ότι δε θα γίνει η αλλαγή μέσα σε μία μέρα. Μπορούμε να μπούμε στην αλλαγή τώρα, φτάνει να θέλουμε να δημιουργήσουμε υγιείς σχέσεις, λειτουργικές και αποτελεσματικές δομές όπου κι αν βρισκόμαστε ως άτομα, με θέληση να πάμε τη ζωή μας ένα βήμα πιο πέρα.

Ας ονειρευτούμε το αποτέλεσμα που μπορεί να έχει η δική μας ενεργή συμμετοχή κι ας ξεκινήσουμε.

Περισσότερα άρθρα της Έλενας Μεταξά Καλοφώνου, μπορείτε να διαβάσετε στη στήλη της Let’s play uplugged!

Θα θέλαμε την άποψη σου για το θέμα!

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Powered by WordPress.com.

Up ↑